Navigate / search

Vader van IkVader

641651882_a3ad94e109_m

Wat begon als halve grap, groeide uit tot een cross-mediale uitgeverij. In 2000, drie maanden voor de geboorte van zijn eerste kind, raakte journalist Henk Hanssen geïrriteerd over het feit dat de boekhandels uitpuilden onder gewicht van de moederboeken. Samen met een stel gelijkgestemde collega’s, richtte hij de website IkVader.nl op.  Op verzoek van een tijdschrift, schreef hij een aantal jaren geleden dit stuk over een balorig project dat hij, tot zijn eigen verbazing, zag uitdijen tot een ‘social influencer’ van formaat.

‘Carrière maken is ook maar iets tijdelijks. Op een gegeven moment kom je erachter dat het leven uit talloze fases bestaat. Wat is voor jou de essentie van al die fases? Daar moet je uiteindelijk achterkomen, dan kun je een gelukkig mens worden. Maar je moet wel durven.’
Jo Hanssen (1925 -1994)

Henk Hanssen in de Fillippijnen 1995
Het kan verkeren in het leven. Het ene moment reis je als roving reporter de wereld rond, het volgende moment schrijf je over de fijne kneepjes van het luiers ombinden, de moedermaffia en het bewaren van een werk-privé balans.

Bekende papa
Vraag me niet hoe het kan maar ik ben een der bekendere papa’s van ons land geworden. Af en toe, zoals vanmiddag, moet ik mezelf in de mijn arm knijpen om te geloven dat ik dit in deze film zit. Alleen al vandaag hingen er drie journalisten aan de lijn. De Viva Mama, een moederspecial van weekblad Viva, wil een reportage maken over de workshops die wij voor aanstaande vaders geven. Business News Radio wil een interview over mijn boek Babymanagement. En een journaliste van het blad Kraamzorg vroeg of ik de lezeressen van haar vakblad, kraamverzorgenden inderdaad, kon adviseren hoe zij vaders meer bij de geboorte konden betrekken. Zeker, met die vraag wist ik wel raad. Ik vertelde haar over het belang van betrokken vaderschap – voor kinderen, voor moeders en voor mannen zelf – en legde verbouwereerd de telefoon neer. Had ik nu het hoogtepunt of het dieptepunt van mijn loopbaan bereikt? Vrienden en collega’s krabben zich kale plekken achter hun oren als ze mij in de media de blijde boodschap van het vaderschap horen verkondigen. Twintig jaar lang werkte ik als freelance-journalist voor allerlei week- en maandbladen, vooral reisbladen. Ik werkte in Libanon als oorlogsverslaggever, doorkruiste Madagascar met een oude stroomtrein, galoppeerde op een kameel door de Sinaï en rookte opium met de hoofdman van een Birmees bergdorp – om maar wat jongensachtige heldendaden te noemen. Misdadigers, prostituées en politici kruisten mijn pad. Bedelaars, topsporters en schrijvers vertelden me hun verhalen. En in mijn vrije tijd was ik de onvermoeibare missionaris van het vrije leven. Een vriendin oké, maar no strings attached. En nu? Ik leid een zittend leven als manager van een redactioneel adviesbureau, woon samen met Ingrid en driejarige dochter Rosa en geef een interview aan het blad Kraamzorg. “Wie was dat?” vroeg mijn stagiaire. “The New York Times,” zei ik.

Henk Hanssen met dochter Rosa
Juli 2001: ‘I hope it’s true what my wife said to me. She said, babe, it’s the beginning of a great adventure.’ Lou Reed

Vlinders
Juli 2000. Midden in de nacht. Ik staar naar het plafond. Ik denk: morgenochtend, om kwart over acht, gaan we Het Huis bekijken. Het Huis heeft een voortuin waar Ingrid met vlinders wil spelen en een achtertuin waar plek genoeg is voor een zandbak. Het Huis ligt in Santpoort-Noord, op vijf minuten lopen van de duinen, op twintig minuten fietsen van het strand en op een half uur treinen van Amsterdam. Het Huis is ideaal, op een paar kleinigheidjes na. Er moet een nieuwe badkamer, keuken & cv-installatie in, de verzakte voorgevel moet gevoegd en de krakende vloerbalken gestut. De vraagprijs is 350.000 euro. “Er ligt al een bod van drie ton,” heeft onze makelaar gezegd. Dus: als wij morgen drie-tien bieden, is het van ons. En als we daarna nog voor 1,5 ton verbouwen, is het onze ziel en zaligheid. Hier moeten we de komende decennia ons geluk vinden. Nog drie maanden te gaan tot de uitgerekende datum, de dag waarop het startschot wordt gelost voor mijn nieuwe leven. Vlinders vangen, fietstochten in de duinen, op zondagmiddag met familie naar het pannenkoekenrestaurant en op zaterdagavonden met vrienden dineren onder het gerestaureerde balkenplafond en praten over kunst, klassieke auto’s en kinderen, uiteraard, terwijl Miles Davis op de achtergrond trompettert. Ik heb nooit willen samen wonen. De enige verantwoordelijkheid die ik in de afgelopen 23 jaar heb gedragen is de zorg voor een plastic kamerplant. En nu krijg ik huisje, boompje beestje voor m’n kiezen. Kan ik dit? Wil ik dit? En zo ja, hoe dan?

het babyboek voor vaders
Als er een competitie zou worden uitgeschreven voor Het Lulligste Vaderboekje Ooit Geschreven, gaat de hoofdprijs naar dit werkje van de Brit Peter Little.

Dundrukjes
Vroeger, ja vroeger was het glashelder. Een vader had drie functies: hij bracht het geld binnen, hij oefende binnen en buiten het huis gezag uit en hij verwekte het nageslacht. De laatste jaren zijn deze drie pijlers onder het traditionele vaderschap stuk voor stuk vermolmd, haast vergaan.Vrouwen zijn economisch zelfstandig, vrouwen zitten niet meer te wachten op een man die thuis met zijn vuisten op tafel slaat en zelfs voor zaad zijn vrouwen niet meer van jou afhankelijk. En als die Italiaanse professor met zijn kloonexperimenten succes heeft, is je rol als verwekker ook uitgespeeld. Welke rol heeft de vader van vandaag? In de maanden voor de geboorte begin ik op internet en in de boekhandel naar een antwoord te speuren. Aan dikke pillen over geboorte is geen gebrek, aan aandacht voor de rol en de betekenis van de vader des te meer. Voor dit onderwerp is in de standaardwerken nauwelijks plaats. Ik tref wel wat dundrukjes in het schap met titels als ‘Vaderschap voor beginners’ en ‘Ik word vader!’ Als er een competitie zou worden uitgeschreven voor Het Lulligste Vaderboekje Ooit Geschreven, een wedstrijd die ik graag zou organiseren, gaat de hoofdprijs naar de Brit Peter Little. De adviezen die deze auteur verstrekt in Het Babyboek voor Vaders zijn van het zeldzaamste soort onnozelheid. Wat te denken van de tip: ‘Laat een baby nooit buiten een winkel of een supermarkt staan, zelfs niet voor eventjes.’ Of van: ‘In hun eerste levensjaar besluiten babies niet bewust of ze willen poepen of plassen.’ Heel motiverend is ook pep talk die Little aanstaande vaders meegeeft: ‘Je zult heel lang niet zo belangrijk voor hem zijn als zijn moeder maar ten slotte zal hij je belonen door je ‘pap’ te noemen. Dan weet je dat je een plekje, hoe klein ook, in zijn leven hebt gekregen.’

Column Henk Hanssen Men's-Health

eMANciperen
Het zijn dit soort leeghoofdige zinnetjes die me er toe aanzetten de informatie over zaken als geboorte, zwangerschap en opvoeding te gaan eMANciperen: te ontdoen van verkleinwoordjes en relevant en boeiend te maken voor de man die vader wordt. Ik start in column in Men’s Health en ik verzamel een aantal vaderende collega’s om me heen die zich kunnen vinden in mijn streven. De jongens van het Amsterdamse webdesignbureau Edividual zijn bereid een site te ontwerpen en onderhouden, in ruil voor een winstdeel dat tot op heden niet is uitgekeerd – van engagement wordt je niet rijk. In december 2000 gaat IkVader de lucht in. De titel is een knipoog naar Jan Cremer – vaderschap is immers minstens even avontuurlijk als rondneuken op een motor. En bovendien geeft de naam IkVader aan dat we het vaderschap op onze eigen manier gestalte willen geven. Voor de duidelijkheid: als man, en niet als hulpmoeder. Hoewel de site nog lang geen encyclopedische vraagbaak is, zijn de reacties op de lancering overweldigend. Talloze mannen en, verrassend genoeg, ook veel vrouwen die de roze wolk beu zijn, sturen aanmoedigende e-mails. We breiden de site uit met een forum waar felle discussies ontbranden over kwesties die tot voor kort tot het vrouwendomein behoorden. De voors en tegens van kinderopvang, hoe vertel ik mijn vrouw dat ik een dagje minder wil werken én: mijn eerste luier. Geen onderwerp dat de digitale tongen zo los maakt als dit ooit zo verfoeide symbool van Lulletje Rozewater. Zo meldt Ruud over zijn luierdebuut dat het hem ‘allemaal honderd procent is meegevallen. Pas op latere leeftijd wordt het lastiger, dan blijft zoon/dochterlief namelijk niet meer stilliggen en graaien de handjes af en toe in een vers geproduceerde luier.’ Een forumbezoekers die zich tooit met de naam Space_tukker vraagt: ‘Iemand al katoenen luiers geprobeerd?’ ‘Nee,’ antwoord Thor. ‘Katoen gaat me weer net ff te ver. Die moet je namelijk ook weer uitwassen. Niet dat ik vies ben van de stront die dat jochie van ons produceert. Maar ik ben veel weg ivm m’n werk en ik wil m’n meissie niet met al het vuile werk opzadelen.’ Met andere woorden: wie durft nog te beweren dat mannen alleen beroerd worden door de boezem van Pamela Andersson of de kansen van Schumacher op weer een titel moet op dit forum even zijn licht opsteken.

Henk Hanssen van IkVader.nl op de Negenmaandenbeurs in de Amsterdam RAI.
‘Meneer Hanssen, wat doet u hier op de Negenmaandenbeurs? U moet hevig gefrustreerd zijn.’

Niet voor jou
Het succes van de site leidt pijlsnel tot een beursgang. In maart 2001 staan we in de RAI op de Negen Maanden Beurs, als eerste vaderstand in de historie van dit evenement, het grootste in zijn soort van Nederland. Als ik een paar uur voor opening een IkVader-vlag op het dak van de stand hijs, krijg ik de eerste radiomicrofoon onder mijn neus. ‘Meneer Hanssen, wat doet u hier? U moet hevig gefrustreerd zijn,’ luidt de eerste vraag van een Vara-reporter. Een reeks van andere media volgen zijn spoor. Ook van de beursbezoekers, negentig procent vrouw, oogsten we veel belangstelling. Al zijn er vrouwen die hun man meetrekken op het moment dat hij in onze richting wil lopen. ‘Nee Harry, we zijn hier niet voor jou,’ hoor ik een acht maanden zwangere dame sissen tegen manlief die juist een stap in richting vaderstand wilde zetten. De ‘confrontatie’ met het publiek geeft me de motivatie het IkVader-initiatief voor te zetten. Tijdens de vijf beursdagen praat ik met honderden moeders en vaders over de manier waarop zij zich voorbereiden op de komst van hun kinderen. De meeste vrouwen hebben scherp voor ogen wat hen te wachten, veel mannen verkeren in verwarring over wat er van hen wordt verwacht.

Ouderwetse vaders

Scharnierpunt
‘Het vaderschap heeft een heel lange geschiedenis maar bijna geen geschiedschrijvers,’ verzucht de Amerikaanse auteur John Demos in Past, Present and Personal: the Family and the Life Course in American History. Ik stuit op zijn uitspraak tijdens de literatuurstudie ik onderneem om te begrijpen waarom het vaderschap in Nederland is zoals het is. Grootste eye-opener: de invloed van de Industriële Revolutie, hét scharnierpunt in de historie van het vaderschap. Tot 1850 bestond er nauwelijks een scheiding tussen werk en privé. Werkplaats en huishouden vormden een eenheid. Het overgrote deel van de mannen bewerkten het land rond hun huis of verdienden de kost met een ambacht dat in de omgeving van het huis werd beoefend. De industriële revolutie, die in de tweede helft van de achttiende eeuw inzette, ontketende gigantische veranderingen in de technologie, de economie en de cultuur. Een cluster van uitvindingen maakte het mogelijk nieuwe materialen te gebruiken (ijzer en staal), nieuwe energiebronnen te benutten (stoom, kool, petroleum en electriciteit) en nieuwe transportmethoden te gebruiken (stoomschip- en locomotief, telegraaf, radio). Efficiënte, grootschalige toepassing van de nieuwe technieken vereiste een andere vorm van arbeidsorganisatie. Werk- en woonplaats werden gescheiden – vaders gingen voortaan op pad naar fabriek en kantoor. ‘Het belangrijkste gevolg dat het moderniseringsproces voor het gezinsleven heeft gehad, is ongetwijfeld het feit dat vaders en andere kostwinners niet langer de hele dag fysiek aanwezig zijn in het gezin,’ schrijft de Amerikaanse gezinshistoricus Peter Laslett. Geleidelijk liet de man zich africhten tot fabrieks- of kantoorslaaf – tot hij niet beter wist dan dat zijn loopbaan het hoogste doel in zijn leven was. Na twintig eeuwen waarin hij mede de kinderen had opgevoed, werd zijn thuis het domein van de vrouw. De intredende idealisering van het moederschap holde zijn functies verder uit. Steeds meer onderdelen van zijn rol werden door haar overgenomen, hierin bijgestaan door instanties en scholen. De pater familias van weleer werd homo laboriosus en tenslotte homo ludens. Als hij ’s avonds afgepeigerd thuis kwam, mocht hij nog even spelen met de kids.

Rolmodel
Na de geschiedenisboeken ploeg ik door een reeks psychologische studies heen om na te gaan wat het effect is dat vaders op hun kinderen uitoefenen. Tot mijn verbazing blijkt dit een tamelijk recent onderwerp van onderzoek. Ook in de wetenschap speelden vaders tot voor kort een figurantenrol. Aan de ‘onontbeerlijke moederliefde’ zijn talloze studies gewijd, de vaderliefde bleef verstoken van aandacht. Zelfs rapporten die de mening van ‘ouders’ zeggen weer te geven, blijken zich bij nalezing grotendeels op de opinies van moeders te baseren. Pas de laatste jaren wordt er serieus onderzoek verricht naar de betekenis van de vader voor een opgroeiend kind. De conclusies die hieruit oprijzen kunnen voor vaders een stimulans zijn zich actiever met de zorg voor hun kind bezig te houden. Want, kinderen met betrokken vaders beschikken over een betere motoriek, zijn minder traditioneel in hun rolopvattingen, nemen meer initiatief, zijn zelfverzekerder, meelevender en psychisch stabieler en gaan gemakkelijker door de puberteit. De verschillen worden onder meer verklaard door de andere wijze waarop vaders met kinderen omgaan en uit het ‘rolmodel’ dat een vader biedt.

cover-scheurkalender-voor-man-die-vader-wordt

Avontuur
En zo kroop het bloed waar het niet gaan kan. Het vaderschap biedt mij niet alleen een persoonlijk maar ook een journalistiek avontuur. In 2003 sluit ik een overeenkomst met een uitgeverij om onder het label IkVaderBoeken een reeks boeken te gaan publiceren. Het eerste, een Scheurkalender die de vader door zijn eerste jaar heen loodst, verschijnt in het voorjaar van 2003. Het tweede, een praktisch handboek onder de titel Babymanagement voor mannen, een jaar later. Behalve met een boekentak wordt het IkVader-project uitgebreid met een SMS-service, een online-winkel en workshops. De voortdurende belangstelling voor IkVader wordt geschraagd door overheidsstudies waaruit blijkt dat graag meer tijd aan hun kinderen zouden willen besteden. Werkdruk en financiële zorgen (het inkomen van een jong gezin daalt met een kwart tot eenderde) vormen de grootste belemmeringen om aan deze wens vorm te geven. Ik hoop dat IkVader er aan kan bijdragen dat gebrek aan adequate informatie in elk geval geen beletsel meer is.