Door het IJzeren Gordijn naar Berlijn


Wat voor veel kinderen niet meer dan een vreemd feitje uit de geschiedenisboeken is, was voor veel vaders bittere realiteit: het IJzeren Gordijn. ‘Het IJzeren wàt, pap?’ Daarom dus. Dertig jaar na de val van de Muur stap ik in de auto en neem drie kinderen mee naar de (levende) getuigen van de hermetisch gesloten grens die Europa decennialang in twee blokken verdeelde.

Nergens in Duitsland is het IJzeren Gordijn nog zo onaangeraakt intact als in het verder onooglijke dorpje Hötensleben.

Corridor naar West-Berlijn
Rond 1980 was ik hier ook. Bij grensovergang Checkpoint Alpha in Helmstedt. In een bus met luidruchtige middelbare scholieren. Keten met klasgenoten. En kijken. Naar borden met Zoll, BRD en DDR. Naar hekken, honden en Vopo’s die met grimmige gezichten onze handbagage inspecteerden. Een paar uur later mochten we verder rijden, over de hobbelige corridor naar West-Berlijn. Nu ben ik weer in dit gebied, ruim tien kilometer zuidelijker, in een andere grensplaats, Hötensleben. En weer wordt er gekeet en gekeken. Dit keer door mijn kinderen, IJsbrand en Rosa, en Katinka, een meereizende vriendin van Rosa.

‘Ik ken het hier goed, ik heb hier tientallen jaren gewerkt,’ zegt de voormalige Volkspolizist die we tegenkomen.

Grens gestold in de tijd
‘Alles ist wie es einmal war.’ Een oudere man die ons van een afstandje al spiedend opnam, begint uit zichzelf tegen ons te praten. ‘Ik ken het hier goed,’ zegt hij, ‘ik heb hier tientallen jaren gewerkt.’ Zijn arm scheert over het weidse land dat doorsneden wordt door de muur van grijs beton, roestkleurige Spaanse ruiters, kromgetrokken prikkeldraad en hekken waar, vertelt hij, honden tussen liepen. Bijna zeven hectare Grund & Grenz gestold in de tijd. Nergens in Duitsland is het IJzeren Gordijn nog zo onaangeraakt intact als in het verder onooglijke dorpje Hötensleben.

Hier en daar levert IJsbrand een bijdrage aan de graffiticultuur.

Volkspolizist
Misschien is hij toen onze bus wel ingelopen, bedenk ik me als de man vertelt dat hij werkte als Volkspolizist. De mijnenvelden, de dodelijke stroomdraad met 220V, de herdershonden – hij heeft er op toe gezien, hij was een schakeltje in het IJzeren Gordijn. ‘Bellen was moeilijk,’ zegt hij. Wil hij onze aandacht naar een alledaags ongemak afleiden? ‘Ik weet nog dat mijn zwager in Thüringen ziek was. Als ik ’s avonds met hem wilde telefoneren, moest ik acht uur van tevoren schriftelijk toestemming aanvragen. En zodra ik de hoorn opnam, hoorde ik een klik. De Stasi luisterde altijd mee. ’

D-mark ruilen voor Monopoly-geld
Als puber kon ik het destijds allemaal niet zo serieus nemen, die agenten in hun te grote uniformen, met hun gammel ogende autootjes, hun vlag met dat maffe krukje en hun waardeloze Monopoly-geld waar we onze harde D-marken voor moesten omruilen. Maar hier en nu is Die Mauer voor mij ineens angstwekkend reëel en zijn het de kinderen die de curieuze objecten in het landschap niet zo serieus nemen.

interflug
Op het vliegveld van Magdeburg treffen we een Toepolev 134 van de voormalige Oost-Duitse maatschappij Interflug aan.

Door een woud van leegstaande fabrieken naar Magdeburg
We nemen afscheid van de vriendelijke Vopo die in zijn eigen voetsporen verder wandelt en rijden over een verstild glooiende tweebaansweg de voormalige DDR binnen. Door een woud van leegstaande fabrieken – met muren waar we hier en daar een tag op achterlaten – naderen we Magdeburg, hoofdstad van de provincie Sachsen-Anhalt. We eten ‘gutburgerlich’ in het tot restaurant omgetoverde Rathaus, lopen langs eindeloze rijen identieke flatgevels en staren naar een reusachtige stenen doos die tot de Wende het Centrum Warenhaus huisvestte. Sinds 1990 is het een consumptietempel van Karstadt.

De charme van het verval: Beelitz-Heilstätten.

Toepolev van Interflug
Als we ’s ochtends Magdeburgs kleine vliegveld passeren, knipper ik even met mijn ogen: er staat een toestel met het DDR-logo op de landingsbaan, een Toepolev 134 van de voormalige Oost-Duitse maatschappij Interflug. ‘Dat wordt een museumstuk!’ roept een man ons vanuit een cafetaria toe. Onze volgende halteplaats is minstens even raadselachtig: Beelitz-Heilstätten, een in 1898 gebouwd sanatorium voor tbc-patiënten. Na 1945 deed het uitgestrekte gebouwencomplex dienst als ziekenhuis voor Sovjetmilitairen en sinds het vertrek van de Russen staat het monumentale herstellingsoord te verkruimelen. Een paar jaar geleden is er een boomkroonpad aangelegd, een 23 meter hoge stalen constructie die ons vele ooohs en aaaahs ontlokt terwijl we langs de overwoekerde panden lopen.

Wunsdorf
Door de spijlen zien we hem in de tuin staan – bekrast, beschadigd maar nog altijd fier overeind. Bronzen Lenin.

Die verbotene Stadt Wünsdorf
En verder gaat onze IJzeren Gordijn-expeditie. Naar Wünsdorf oftewel die verbotene Stadt oftewel het hoofdkwartier van de Sovjetstrijdkrachten in Duitsland. Na de Tweede Wereldoorlog formeerde Stalin een enorm bezettingsleger in Oost-Duitsland. De elite van dit bijna vierhonderdduizend soldaten tellende leger resideerde in Wünsdorf, een 25 kilometer onder Berlijn gelegen stadje dat wordt omgeven door donkere bossen. We rijden langs verlaten kazernes en verkrotte gebouwen met verbleekte Sovjetschilderingen. Na een paar keer de weg vragen, worden we naar een terrein begroeid met struikgewas gedirigeerd dat uitkomt bij een hek. Door de spijlen zien we hem in de tuin staan – bekrast, beschadigd maar nog altijd fier overeind. Een standbeeld van Lenin.

Berlijn is een ideale stad om met de fiets te doorkruisen. Hier staan we op de Platz der Luftbrücke voor het monument dat voor de geallieerde luchtbrug is opgericht.

Winkeltjes met DDR-snuisterijen
Een dag later zetten we onze reis langs het IJzeren Gordijn voort in Berlijn. Met fietsen van Baja Bikes koersen we over de Berliner Mauerweg, een goed aangegeven pad van in totaal 170 km dat de oude grens van West-Berlijn volgt. We passeren nog overeind staande resten van de muur, wachttorens, musea, winkeltjes met DDR-snuisterijen en de Platz der Luftbrücke, een vlakbij vliegveld Tempelhof gelegen plein met een gigantisch monument dat is opgericht ter herinnering aan de luchtbrug die de geallieerden in 1948 opzetten om te voorkomen dat Stalin ook West-Berlijn zou opslokken.

Reisgids
Ook zin in een retroreis langs het IJzeren Gordijn? Het boek Grenzeloos, geschreven door de Vlaamse journalisten Peter Jacobs en Erwin de Decker, is een betrouwbare en inspirerende reiscompagnon. Het royaal geïllustreerde Grenzeloos bevat 222 pagina’s en is uitgegeven door Lannoo.

 

Vorige De 10 verrassende dingen die je met je tiener in Londen kunt doen
Volgende Zo maak je je huis puberproof

Ook interessant

Hoogopgeleide vrouwen krijgen veel minder kinderen dan ze wensen. De carrière zit in de weg en ze komen niet op tijd de juiste man tegen. Een wel heel schrijnend geval in deze categorie is de Britse Jenny Brown. Ze is inmiddels 72 en nog altijd legt ze zich niet bij de natuurwetten neer: sinds haar …

Share

Moeders die denken dat kennis over baby’s en opvoeding exclusief aan hen voorbehouden kunnen hun borsten nat maken. Er is een nieuwe patroonheilige opgestaan en dit exemplaar windt er geen luierdoekjes om. Schrijfster Risa Green is de nieuwe koningin van de mom lit, literalectuur over het moederschap. Met de ervaring van vaders heeft Green weinig …

Share

Moedermelk bevat een stof die de overdracht van het AIDS-virus kan voorkomen. Dit blijkt uit onderzoek van het AMC en het VU Medisch Centrum uit Amsterdam. Een kwart van de zuigelingen die borstvoeding krijgt van een seropositieve moeder raakt besmet met HIV. De onderzoekers concentreerden zich op de vraag waarom driekwart van de baby’s niet besmet raakt. Zo ontdekten dat het stofje Lewis X, dat van nature in moedermelk voorkomt, infectie kan voorkomen. Uiteraard wordt er verdere studies verricht naar manieren waarop deze stof kan worden gebruikt bij de ontwikkeling van nieuwe AIDS-medicijnen. Het onderzoek van de Amsterdammer is vandaag verschenen in The Journal of Clinical Investigation.

Share

Op zoek naar de grenzen van de stad

test_opelantara1_opening

Hoewel SUV’s steeds meer worden geclassificeerd als ‘aso-bakken’ (deels zeer onterecht), stijgt de populariteit van de ‘softe’ terreinauto nog immer. Is zo’n hoog op de wielen staand bakbeest ook geschikt als gezinsauto? Arjan Velthoven test de Opel Antara 2.0 CDTi. “Moet ik je een kontje geven of klim je er zelf in?”

Share

In aanloop naar het deze week verschijnende boek Mannelijkheid – een werkstuk van filosoof Harvey Mansfield – wordt er in de bladen weer driftig gedebatteerd over ons. Over ons, mannen! Want, zijn wij anno 2008 halve wijven, hele wijven of juist echte mannen of Übermannen geworden? Of iets daar tussenin? Malou van Hintum interviewde voor De Volkskrant diverse zelfbenoemde mannenkenners, waaronder uw hoofdredacteur, over dit onuitputtelijke onderwerp. En, ze is zo vriendelijk om ons toestemming te geven haar verhaal hieronder integraal te publiceren. Gordels vast? De kop luidt: ‘De nieuwe man: echte kerel of halve vrouw?’ 

Share

Geduld is een schone zaak. Zeker als je graag een zoon wilt. Want, wat blijkt? Hoe hoger de leeftijd waarop je vrouw kinderen baart, hoe groter de kans op een jongetje.

Share