Door het IJzeren Gordijn naar Berlijn


Wat voor veel kinderen niet meer dan een vreemd feitje uit de geschiedenisboeken is, was voor veel vaders bittere realiteit: het IJzeren Gordijn. ‘Het IJzeren wàt, pap?’ Daarom dus. Dertig jaar na de val van de Muur stap ik in de auto en neem drie kinderen mee naar de (levende) getuigen van de hermetisch gesloten grens die Europa decennialang in twee blokken verdeelde.

Nergens in Duitsland is het IJzeren Gordijn nog zo onaangeraakt intact als in het verder onooglijke dorpje Hötensleben.

Corridor naar West-Berlijn
Rond 1980 was ik hier ook. Bij grensovergang Checkpoint Alpha in Helmstedt. In een bus met luidruchtige middelbare scholieren. Keten met klasgenoten. En kijken. Naar borden met Zoll, BRD en DDR. Naar hekken, honden en Vopo’s die met grimmige gezichten onze handbagage inspecteerden. Een paar uur later mochten we verder rijden, over de hobbelige corridor naar West-Berlijn. Nu ben ik weer in dit gebied, ruim tien kilometer zuidelijker, in een andere grensplaats, Hötensleben. En weer wordt er gekeet en gekeken. Dit keer door mijn kinderen, IJsbrand en Rosa, en Katinka, een meereizende vriendin van Rosa.

‘Ik ken het hier goed, ik heb hier tientallen jaren gewerkt,’ zegt de voormalige Volkspolizist die we tegenkomen.

Grens gestold in de tijd
‘Alles ist wie es einmal war.’ Een oudere man die ons van een afstandje al spiedend opnam, begint uit zichzelf tegen ons te praten. ‘Ik ken het hier goed,’ zegt hij, ‘ik heb hier tientallen jaren gewerkt.’ Zijn arm scheert over het weidse land dat doorsneden wordt door de muur van grijs beton, roestkleurige Spaanse ruiters, kromgetrokken prikkeldraad en hekken waar, vertelt hij, honden tussen liepen. Bijna zeven hectare Grund & Grenz gestold in de tijd. Nergens in Duitsland is het IJzeren Gordijn nog zo onaangeraakt intact als in het verder onooglijke dorpje Hötensleben.

Hier en daar levert IJsbrand een bijdrage aan de graffiticultuur.

Volkspolizist
Misschien is hij toen onze bus wel ingelopen, bedenk ik me als de man vertelt dat hij werkte als Volkspolizist. De mijnenvelden, de dodelijke stroomdraad met 220V, de herdershonden – hij heeft er op toe gezien, hij was een schakeltje in het IJzeren Gordijn. ‘Bellen was moeilijk,’ zegt hij. Wil hij onze aandacht naar een alledaags ongemak afleiden? ‘Ik weet nog dat mijn zwager in Thüringen ziek was. Als ik ’s avonds met hem wilde telefoneren, moest ik acht uur van tevoren schriftelijk toestemming aanvragen. En zodra ik de hoorn opnam, hoorde ik een klik. De Stasi luisterde altijd mee. ’

D-mark ruilen voor Monopoly-geld
Als puber kon ik het destijds allemaal niet zo serieus nemen, die agenten in hun te grote uniformen, met hun gammel ogende autootjes, hun vlag met dat maffe krukje en hun waardeloze Monopoly-geld waar we onze harde D-marken voor moesten omruilen. Maar hier en nu is Die Mauer voor mij ineens angstwekkend reëel en zijn het de kinderen die de curieuze objecten in het landschap niet zo serieus nemen.

interflug
Op het vliegveld van Magdeburg treffen we een Toepolev 134 van de voormalige Oost-Duitse maatschappij Interflug aan.

Door een woud van leegstaande fabrieken naar Magdeburg
We nemen afscheid van de vriendelijke Vopo die in zijn eigen voetsporen verder wandelt en rijden over een verstild glooiende tweebaansweg de voormalige DDR binnen. Door een woud van leegstaande fabrieken – met muren waar we hier en daar een tag op achterlaten – naderen we Magdeburg, hoofdstad van de provincie Sachsen-Anhalt. We eten ‘gutburgerlich’ in het tot restaurant omgetoverde Rathaus, lopen langs eindeloze rijen identieke flatgevels en staren naar een reusachtige stenen doos die tot de Wende het Centrum Warenhaus huisvestte. Sinds 1990 is het een consumptietempel van Karstadt.

De charme van het verval: Beelitz-Heilstätten.

Toepolev van Interflug
Als we ’s ochtends Magdeburgs kleine vliegveld passeren, knipper ik even met mijn ogen: er staat een toestel met het DDR-logo op de landingsbaan, een Toepolev 134 van de voormalige Oost-Duitse maatschappij Interflug. ‘Dat wordt een museumstuk!’ roept een man ons vanuit een cafetaria toe. Onze volgende halteplaats is minstens even raadselachtig: Beelitz-Heilstätten, een in 1898 gebouwd sanatorium voor tbc-patiënten. Na 1945 deed het uitgestrekte gebouwencomplex dienst als ziekenhuis voor Sovjetmilitairen en sinds het vertrek van de Russen staat het monumentale herstellingsoord te verkruimelen. Een paar jaar geleden is er een boomkroonpad aangelegd, een 23 meter hoge stalen constructie die ons vele ooohs en aaaahs ontlokt terwijl we langs de overwoekerde panden lopen.

Wunsdorf
Door de spijlen zien we hem in de tuin staan – bekrast, beschadigd maar nog altijd fier overeind. Bronzen Lenin.

Die verbotene Stadt Wünsdorf
En verder gaat onze IJzeren Gordijn-expeditie. Naar Wünsdorf oftewel die verbotene Stadt oftewel het hoofdkwartier van de Sovjetstrijdkrachten in Duitsland. Na de Tweede Wereldoorlog formeerde Stalin een enorm bezettingsleger in Oost-Duitsland. De elite van dit bijna vierhonderdduizend soldaten tellende leger resideerde in Wünsdorf, een 25 kilometer onder Berlijn gelegen stadje dat wordt omgeven door donkere bossen. We rijden langs verlaten kazernes en verkrotte gebouwen met verbleekte Sovjetschilderingen. Na een paar keer de weg vragen, worden we naar een terrein begroeid met struikgewas gedirigeerd dat uitkomt bij een hek. Door de spijlen zien we hem in de tuin staan – bekrast, beschadigd maar nog altijd fier overeind. Een standbeeld van Lenin.

Berlijn is een ideale stad om met de fiets te doorkruisen. Hier staan we op de Platz der Luftbrücke voor het monument dat voor de geallieerde luchtbrug is opgericht.

Winkeltjes met DDR-snuisterijen
Een dag later zetten we onze reis langs het IJzeren Gordijn voort in Berlijn. Met fietsen van Baja Bikes koersen we over de Berliner Mauerweg, een goed aangegeven pad van in totaal 170 km dat de oude grens van West-Berlijn volgt. We passeren nog overeind staande resten van de muur, wachttorens, musea, winkeltjes met DDR-snuisterijen en de Platz der Luftbrücke, een vlakbij vliegveld Tempelhof gelegen plein met een gigantisch monument dat is opgericht ter herinnering aan de luchtbrug die de geallieerden in 1948 opzetten om te voorkomen dat Stalin ook West-Berlijn zou opslokken.

Reisgids
Ook zin in een retroreis langs het IJzeren Gordijn? Het boek Grenzeloos, geschreven door de Vlaamse journalisten Peter Jacobs en Erwin de Decker, is een betrouwbare en inspirerende reiscompagnon. Het royaal geïllustreerde Grenzeloos bevat 222 pagina’s en is uitgegeven door Lannoo.

 

Vorige De 10 verrassende dingen die je met je tiener in Londen kunt doen
This is the most recent story.

Ook interessant

‘Zeg Voorbeeldman, ik hoop dat je óók het goede voorbeeld geeft nu de ober met de rekening onderweg is,’ grijnst vriend Paul. ‘Ja,’ zegt vriend Fabian. ‘Wij zijn nog niet zo geëmancipeerd dat we erop staan om ons eigen eten te betalen. Dus ga je gang.’ Afgelopen vrijdagavond. Nadat ik aan het slot van het …

Share

Scribente Liesbeth Wytzes in het stralende 19e eeuwse mantelpakje dat ze altijd aantrekt als ze vaders gaat afzeiken. Het kind is geleend van de buurvrouwIeder mens heeft recht op zijn onnozelheid natuurlijk, maar who the f*ck is Liesbeth Wytzes om in Elsevier haar vaderhaat te ventileren? Afgelopen Vaderdag stofte GroenLinks een oud voorstel af om de Nederlandse vader te ‘bevrijden’ van zijn positie als Europees recordhouder ‘Meest Miezerige Kraamverlofregeling’.  Samen met FNV en CNV pleit GL voor verlenging van het (volledig doorbetaalde) kraamverlof van twee dagen naar twee weken. Maar, mevrouw Wytzes vindt dit ‘een onzinnig idee’. Sterker nog: ze laat weten dat de huidige twee verlofdagen moeten worden afgeschaft. Want, schrijft ze in een column waarin ze reageert op het GroenLinks-voorstel: ‘Waarom zou je die net bevallen moeder, die al genoeg aan haar hoofd heeft, ook nog eens opschepen met een man in huis? (…)Mannen willen daar zoals altijd natuurlijk weer met hun neus bovenop staan. Toch zouden ze juist nu moeten beseffen dat ze teveel zijn. Ten eerste tijdens de bevalling zelve. Was het niet veel beter om daar helemaal geen man bij in de buurt te hebben?’

Share

>Meedoen is belangrijk dan winnen, zou je tegen je kinderen kunnen zeggen nadat je de oranje vlaggen weer hebt opgeborgen. Of zeg je liever: ‘Voetbal is pas totaal als je wint’, zoals gisteren op een spandoek te lezen was. Wat is de opvoedkundige waarde van vier weken voetbal kijken?     Met bloed besmeurde shirts …

Share

Vaders moeten meer doen in de opvoeding en het huishouden, klagen moeders. Maar tegelijkertijd vinden ze het lastig om taken aan vaders over te laten. En áls zij het al aandurft, moet hij het wel op haar manier doen. Waarom laten moeders vaders niet hun eigen gang gaan? En waarom laten vaders zich zo gemakkelijk opzij zetten?

Share

Die bakfietsen waar vaders hun kinderen mee ophalen? Joh, die zijn alleen maar bedoeld om kratjes bier mee te verslepen. Vaders bestaan niet: kinderen zijn accessoires die camoufleren wat we werkelijk zijn: Slappe Zakken, tot op het bot. Aldus het thema van het boek Slappe Zakken, door Astrid Theunissen. Een recensie.

Share

Een wandeltocht over de Engelse heuvels, robuuste brokken Romeinse geschiedenis en elke ochtend een full English breakfast: voor een vader die zijn kinderen zowel in het betere buitenleven als de Klassieke Oudheid wil trainen, is er geen betere bestemming denkbaar dan Hadrian’s Wall bij Newcastle. Henk Hanssen ging met zijn kinderen, Rosa (16) en IJsbrand …

Share