Vader Natuur


vader natuurMoeder Natuur wordt aanbeden als de schepper maar bestaat er ook een Vader Natuur? Steeds meer onderzoek wijst in die richting. Aanstaande vaders ondergaan dezelfde hormonale schommelingen als hun zwangere partner. Is de man dan toch meer dan een vaatje testosteron?

midas dekkers
‘Vadertje zijn heeft niet veel om het lijf.’

De man is een zak vol zaad
‘Vadertje zijn heeft niet veel om het lijf. Biologisch gezien is de man een zak vol zaad. Zodra het zaad op zijn bestemming is kan de zak weg.’ Aldus luidt een beruchte uitspraak waarmee biologisch beroepsprovocateur Midas Dekkers in 2000 lezers trachtte te werven voor zijn boek De Larf. Ruim tien jaar verder begint het er sterk op te lijken dat Dekkers kreet inderdaad niet meer was dan een holle reclamekreet. Want, steeds meer onderzoek maakt duidelijk dat er bij mannen – tijdens de zwangerschap van hun vrouw – hormonale veranderingen optreden die hen gereed maken voor het vaderschap. Nog altijd wordt aangenomen dat mannen louter geïnteresseerd zijn in het initiëren van het vaderschap – en hoe! Maar, strekt onze interesse zich ook uit tot na de ejaculatie?

Noppes
Bij de vrouw treedt na de bevruchting een kettingreactie aan hormonale veranderingen op die haar lijf gereed maakt voor de innesteling, de zwangerschap en tenslotte de bevalling. Bij ons gebeurt er helemaal noppes, denken we. Ja, naarmate de zwangerschap vordert, krijgen we ándere vrouwen in het vizier. Bij onze eigen vrouw is de taak immers volbracht zodat onze genetisch voorgeprogrammeerde hersenen beginnen scherp te stellen op vrouwen met smallere heupmaten, op prooien die nog niet bevrucht zijn. Maar, een toenemend aantal wetenschappers gelooft dat de man méér is dan een zaad rond sproeiende gieter, om maar even in Dekkers’ jargon te blijven.

vader natuur‘Kunnen mannen wel zorgen?’
Een tijdje werd ik gebeld door een journalist. “Ik schrijf een stukje over de vraag of vaders eigenlijk wel geschikt zijn om voor kinderen te zorgen?” introduceerde ze zichzelf. Aanleiding was een NIPO-onderzoek waaruit zou blijken dat mannen weer mínder tijd met hun kinderen doorbrengen dan vijf jaar geleden. “Moeten we als samenleving wel wíllen dat mannen meer gaan zorgen? Kúnnen ze het wel?” Het zijn maar één voorbeeld van wat tot een, zowel onder vrouwen als mannen, wijd verbreide opvatting is uitgegroeid: mannen willen niet echt vaderen, kunnen het niet en zullen het nooit kunnen. In het door moederidealisme gegijzelde Nederland is vaderschap een hulpstuk geworden. De vader als add-on. Niet noodzakelijk, wel handig.

Eénmoederhuishoudens
Net als in Scandinavië, waar al bijna meer éénmoedergezinnen zijn dan huishoudens die moeder én vader worden bestierd, groeit ook bij ons het aantal eenmoederhuishoudens onstuimig. Na een scheiding wordt de zorg in 85 procent van de gevallen overgenomen de moeder, vaak op last van de rechter. De band tussen de gescheiden vader en zijn kinderen wordt hierdoor snel minder, zowel in frequentie als kwaliteit. Uit een onderzoek van de universiteit Utrecht blijkt dat 20 procent van de kinderen hun vader na een scheiding helemaal niet meer ziet, doorgaans omdat de rechter vindt dat er ‘rust’ moet komen ´omdat moeder het emotioneel niet kan opbrengen het kind te steunen in de omgang met vader.´ 26 procent procent van de kinderen ziet hun vader minder dan een keer per week, 60 procent een keer per week. Het aantal kinderen dat geen of een verstoorde relatie met hun vader heeft, groeit elk jaar met ruim 20.000.

Sex, geld, macht
Terecht of niet? De zelfs bij rechters populaire gedachte is dat wij mannen worden voorgedreven door onze hormonen, vooral testosteron, op zoek naar sex, geld en macht. En bier natuurlijk, want ‘Men are from bars, women are from Mars’, zoals de pay-off luidt van de succesvolle commercial waarmee Bavaria de huidige perceptie omtrent mannen treffend weergeeft. Kortom, wij mannen zouden niet in staat zijn levensomstandigheden te scheppen waarin kinderen kunnen gedijen. Hoe hardnekkig dit idee ook in onze gedachten heeft postgevat, feitelijk is een vrij recent beeld. Want, tot 150 jaar geleden speelde de vader in de Europese cultuur een afwisselende maar altijd herkenbare rol spelen: hij was de vertolker van het gezag, de raadgever, de kostwinner, de beschermer én vooral: hij was thuis voor zijn kinderen. Meer dan tachtig procent van de mannen bewerkten het land rond hun huis of verdienden de kost met een ambacht dat in de omgeving van het huis werd beoefend. Maar, door de Industriële Revolutie, die vanaf 1850 inzette, werden werkplaats en huishouden gescheiden. Voortaan gingen we ’s ochtends de deur uit richting fabriek en kantoor. Na twintig eeuwen waarin we mede dekinderen hadden opgevoed, werd thuis het domein van de vrouw. En hoe: zodra er kinderen kwamen, werd het vrouwen verboden om te blijven werken.

john bowlby
John Bowlby: ‘Vaders zijn figuranten.’

Attachment theory
Deze economische ontwikkeling werd geleidelijk voorzien van een (pseudo)wetenschappelijk fundament. Freud benoemde de moederrol tot dé cruciale factor voor het opgroeiende kind. En zijn Britse collega John Bowlby deed er in de jaren vijftig nog een schepje boven op met zijn Attachment Theory die stelde dat ‘langdurige ontbering van de moederzorg voor een klein kind ernstig en verstrekkende gevolgen kan hebben.’ Vaders hadden volgens Bowlby slechts een figurantenrol te spelen. Hij verpakte zijn theorie in adviezen aan de Wereldgezondheidsraad en andere instanties die daarop hun visie baseerden. Als lokale of centrale overheden hun gezinsbeleid uitstippelen, blijven de meningen van vaders tot op de dag van vandaag grotendeels buiten beschouwing. ‘Veel van onze huidige kennis over ontwikkelingspsychologie en over opvoeding komt uit Amerikaanse artikelen en leerboeken, waarin aan de vader lange tijd een marginale rol werd toebedeeld,’ zei de Leidse hoogleraar Louis Tavecchio tijdens de oratie waarmee hij in 2002 zijn leerstoel Kinderopvang aan de Universiteit van Amsterdam aanvaardde. ‘Het is, het klinkt hard (en zo bedoel ik het ook), dus eigenlijk moederpsychologie en moederpedagogiek waarop nog steeds veel van onze empirisch verworven kennis over opvoeding is gebaseerd. Nog niet zo lang geleden stonden in een meer dan 1000 bladzijden tellend en veel gebruikt Amerikaans handboek over opvoeding slechts vijf specifieke verwijzingen naar vaders (LeMasters & DeFrain, 1989). In het NICHD-project, het langstlopende en meest omvangrijke onderzoek naar kinderopvang waar de beste Amerikaanse wetenschappers aan deelnemen, wordt gesproken over ‘maternal care’ (verzorging door de moeder) en … de rest. De vader wordt er gerekend tot de rest, dat wil zeggen tot de personen die het kind ‘nonmaternal care’ (niet-moederlijke verzorging) bieden en krijgt daarmee in feite de status van een soort, weliswaar prominente, babysitter toebedeeld.’ Tavecchio besloot zijn oratie met een dringende oproep aan onderzoekers: ‘Degenen die, al dan niet aan het begin van hun carrière, onderzoeksvoorstellen moeten schrijven of subsidievoorstellen gaan indienen: doe er alles aan om beide ouders bij uw onderzoek te betrekken als u opvoeding onderzoekt; als u toch alleen moeders ondervraagt of observeert is dat uw goed recht, maar spreek dan ook consequent over moeders en niet over ouders. En degenen die, aan de andere kant van de tafel gezeten, onderzoeksaanvragen beoordelen en honoreren: accepteer vanaf nu geen aanvragen over opvoedingsonderzoek waarin vaders zonder enige nadere argumentatie worden weggelaten, of, nog erger, waarin over ouders wordt gesproken terwijl alleen moeders worden onderzocht. Stuur deze aanvragen linea recta, dat wil zeggen per kerende post, terug.’

vader natuurVaders worden ontdekt
Ook in andere landen zijn onderzoekers op hun schreden aan het terugkeren. Vaders worden meer en meer ontdekt als vrijwel onontgonnen onderzoeksterrein – soms met verrassende resultaten. Een paar jaar geleden toonden twee Canadese studies onafhankelijk van elkaar aan dat bij aanstaande vaders significante hormonale veranderingen optreden. De schommelingen, die hoogstwaarschijnlijk worden veroorzaakt door die zwangerschap van hun partner, gaan soms gepaard met zwangerschapsverschijnselen als misselijkheid en gewichtsverlies. “Ik heb altijd vermoed dat vaderschap een biologisch effect moet hebben op mannen,” zegt bioloog Sue Carter van de universiteit van Maryland. “Dit was het eerste harde bewijs dat ook mannen zich lichamelijk voorbereiden op het vaderschap.” Van sommige mannelijke dieren was al eerder aangetoond dat zij hormonale veranderingen ondergaan om hen klaar te stomen voor het ouderschap. Maar de Canadezen toonden aan dat ook mannen plaats nemen in de hormonale rollercoaster die de zwangerschap ontketent. Voor het eerste onderzoek, geleid door psychologe Anne Storey van de Memorial University in New Foundland, van 34 stellen bloedmonsters genomen, gedurende verschillende fasen van de zwangerschap en kort na de geboorte. Omdat zij bij moeders en mannetjesdieren een bewezen rol spelen bij het activeren van zorggedrag, werden drie hormonen specifiek gemeten. Het eerste hormoon, prolactine, is bij vrouwen onder meer verantwoordelijk voor de moedermelkproductie. Bij sommige vogels en zoogdieren zet het de knop om richting ouderlijke zorg. Mannetjesduiven die prolactine krijgen beginnen te broeden en hun jongen te voeden. Storey ontdekte dat het prolactine-niveau bij aanstaande vaders in de laatste drie weken voor de geboorte met twintig procent steeg. Het tweede hormoon, cortisol, staat vooral bekend als het stress hormoon. Maar, het is ook een betrouwbare indicator voor de band tussen moeder en kind. Jonge moeders met een hoog cortisol-gehalte kunnen hun eigen kind gemakkelijker aan hun geur herkennen dat moeders met weinig cortisol. En deze moeders reageren ook met meer geduld op babygehuil en verder beschrijven zij de relatie met hun kind in meer positieve termen. Naarmate het moment van bevalling dichterbij komt, stijgt het cortisol-niveau bij aanstaande moeders. En, zo stelden de Canadezen vast, ook bij mannen komt cortisol in actie: drie weken voor de geboorte is het cortisolniveau bij aanstaande vaders tweemaal zo hoog als in het begin van de zwangerschap. Het derde hormoon dat zij op de korrel namen is het onvermijdelijke testosteron. En wat bleek? De voorraad van deze brandstof der mannelijkheid bleek in de eerste drie weken na de geboorte met 33 procent te dalen. Toen de baby’s vier tot zeven weken oud waren, keerde het testosteron-niveau terug naar normale waarden. De testoston-dip is dus kort maar toch krachtig genoeg om de zorgkwaliteiten van de man naar voren te laten komen. Minder testosteron zou een meer op samenwerking, minder op competetie gerichte attitude creeren.

Katherine Wynne-Edwards
Katherine Wynne-Edwards mat de hormonale fluctuaties bij aanstaande vaders.

Hormonale schommelingen bij vaders
De resultaten van dit eerste onderzoek werden getest door biologe Katherine Wynne-Edwards, als professor verbonden aan Queen’s university in Ontario. Ook zij mat de hormonale fluctuaties bij aanstaande vaders, maar nu gedurende een langere tijd en bovendien vergeleken ze de cijfers met die van een controlegroep bestaande uit mannen die nog geen kinderen hadden verwekt. Wynne-Edwards’ team vermeed zoveel mogelijk ruis door ervoor te zorgen dat proefpersonen en controlegroep qua leeftijd precies met elkaar overeenkwam. Een ander verschil met het eerste onderzoek is dat Wynne-Edwards koos voor speeksel- in plaats van bloedmonsters zodat ze gemakkelijk vaker metingen kon doen. De monsters werden bij beide groepen op exact hetzelfde moment afgenomen. Het onderzoek van de Queen’s University bevestigde de resultaten van de eerste studie, maar voegde er ook nog een nieuw element aan toe. Ze ontdekten dat aanstaande vaders vanaf dertig dagen voor de geboorte tot twaalf weken na de geboorte meer oestrogeen in hun bloed hadden. Bij vrouwen speelt oestrogeen een belangrijke rol bij de ontwikkeling van de vrouwelijke geslachtskenmerken, het reguleren van de menstruele cyclus en de zwangerschap. Maar oestrogeen komt in kleine hoeveelheden ook voor in het mannelijk lichaam. De rol van oestrogeen bij mannen is nog niet opgehelderd. Bij verschillende mannetjesdieren verhoogt toediening van oestrogeen het zorggedrag. “Hoewel we enorm veel tijd spenderen en het vinden van verschillen tussen man en vrouw, ontdekken we steeds weer dat de hersenen van man en vrouw opmerkelijk overeenkomst vertonen,” zegt Wynne-Edwards. Haar verwachting dat de draadjes van het vaderbrein volgens hetzelfde patroon zijn aangelegd als die van het moederbrein kwam uit. Haar onderzoek bleek zelfs dat de hormonale schommelingen van de vader parallel liep aan de fluctuaties die zijn vrouw onderging.

vader natuurVader Natuur?
Heeft Moeder Natuur ook een Vader Natuur geschapen? De onderzoeken wijzen ondubbelzinnig in die richting. Maar hoe is dit verschijnsel te verklaren? Hoe kunnen er bij een man hormonale verschillen optreden terwijl het kind in de buik van zijn vrouw groeit? What’s the trigger? Dit onderzoeksgebied is nog te pril om definitief uitsluitsel te geven in deze brandende kwestie. Maar, onderzoekers geloven dat intiem contact tussen de man en zijn zwangere vrouw bij hem de hormonale veranderingen in gang zet. “Het hormonale niveau bij de vrouw is gekoppeld aan de zwangerschap, het hormonale niveau van de man aan dat van zijn vrouw,” zegt Storey. Hoe dit precies verloopt is niet bekend. Vermoed wordt dat feromonen een rol spelen. Feromonen (het woord feromoon stamt uit het Grieks en betekent ‘drager van opwinding’) zijn natuurlijke chemische stoffen die zowel door dieren als mensen worden afscheiden, bij ons door de zweetklieren. De rol van de reukloze feromonen is het overbrengen van een boodschap tussen individuen van dezelfde soort – vooral boodschappen met een sexuele lading. Bij dieren werken de lokstoffen sterker dan bij ons. Zo snuift een mottenmannetje op een afstand van anderhalve kilometer nog moeiteloos het feromoon van een mottenvrouwtje op. Hij gaat dan direct naar haar toe om haar te bevruchten. Dieren hebben het ook gemakkelijker dan wij: ze hebben een speciaal orgaan om feromonen te detecteren, het vomersonasale orgaan. Bij de menselijke embryo wordt dit vomeronasale kanaal wel aangelegd, maar na een aantal maanden verdwijnt het weer. Het orgaan is dus slechts rudimentair aanwezig en lijkt geen functie te hebben. Lijkt, want de wetenschappers zijn hier nog niet over uit. Het klassieke voorbeeld van de werking van feromonen is het gegeven dat vrouwen die veel tijd met elkaar door brengen (zussen, nonnen, kamergenoten) na verloop van tijd op hetzelfde moment ongesteld worden. Deze synchronisatie schijnt zelfs op te treden tussen een chimpansee en haar verzorgster. Het evolutionaire nut van dit meer dan eens bewezen feit zou zijn dat vrouwen uit één groep evenveel kans hebben zwanger te worden. Als vrouwen onderling via feromonen hun hormonale cyclus op elkaar afstemmen dan, zo redeneren onderzoekers, ligt het voor de hand dat ook man en vrouw die intimiteit delen via feromonen met elkaar communiceren. De stoffen zouden de man het signaal kunnen geven dat zijn vrouw zwanger is: zijn lichaam reageert daarop door de nodige voorbereidingen te treffen. Feromonen zouden ook kunnen verklaren waarom veel aanstaande vaders last hebben van ‘exclusief vrouwelijke’ zwangerschapsverschijnselen zoals vermoeidheid, overgeven en toenemend gewicht. De oorzaken dit Couvade-syndroom, de naam is afgeleid van het Franse woord couver wat broeden betekent, worden tot dusver gezocht in jaloezie op de aandacht die zij krijgt of een enorme betrokkenheid bij haar zwangerschap. Maar de verschijnselen zouden kunnen optreden als gevolg van hormonale veranderingen in zijn lichaam. Storey stelde vast dat mannen die veel last hadden van Couvade een hoger niveau van prolactine in hun bloed hadden.

penseelaapje
De callithrix jacchus, een zorgzame vader.

Penseelaapjes
Dat hormonen bij mensen (en dieren) gedragsveranderingen teweeg kunnen brengen, wordt door geen enkele wetenschapper betwist. Alleen, de manier waarop hormonen dit voor elkaar krijgen, is nog mistig. Misschien stimuleren hormonen de aanmaak van zenuwverbindingen in het brein die verantwoordelijk zijn voor zorg? Voortbordurend op het werk van de Canadeze universiteiten, is aan Princeton university onlangs een onderzoek in deze richting gedaan. En wederom bevestigt het resultaat de stelling dat Vader Natuur bestaat. Als proefpersonen verschenen er dit keer geen aanstaande vaders in de arena maar een groep penseelaapjes, Callithrix jacchus om precies te zijn. Deze kleine aapjes, die vooral in Zuid-Amerika voorkomen, onderscheiden zich van hun soortgenoten doordat de mannetjes actief meehelpen bij de zorg voor hun jongen. Het onderzoek werd zowel verricht onder apenmannen die voor het eerst vader werden als onder ervaren vaders. In beide groepen bespeurden de onderzoekers structurele veranderingen in de prefrontale cortex, het hersendeel dat cognitieve en emotionele functies als beslissingen nemen, plannen, sociaal gedrag en impulsbeheersing bestuurt. De vaders telden meer zenuwcellen in dit gebied, cellen die ook meer verbindingen hadden met andere neuronen en ontvankelijker waren voor het hormoon vasopressine. Van dit hormoon, dat bij mensen door de hypothalamus wordt aangemaakt, is bekend dat het een rol speelt bij verleiding en paarvorming. Als vasopressine na een copulatie bij rattenmannetjes wordt geïnjecteerd gaan ze hun territorium actief bewaken en markeren. Ook bij de mensenman wordt deze stof vlak voor de ejaculatie in verhoogde concentraties aangetroffen. Naarmate de jongen ouder worden, nemen de veranderingen in de hersenen en de zenuwcellen van de penseelaapjes weer af. Onderzoeksleider Yevgenia Kozorovitskiy vermoedt dat ze met haar studie op de zenuwkern van het vaderschap is gestuit. ‘Vaderschap zorgt voor veranderingen in de hoog-cognitieve gebieden van de hersenen,’ zei ze vorige week tijdens een bijeenkomst van hersenwetenschappers in Wenen. Het lijkt er dus op dat dit klassieke plaatje van de mannelijke hersenen opnieuw moet worden ontworpen… Iets voor Midas Dekkers?

Vorige Vader bezorgt gepest zoontje topverjaardag via Twitter
Volgende NEXT LVL SH*T

Ook interessant

"Jij bepaalt hier niet alles!"
Ze kijkt me aan met een quasi-boos gezicht. Ze is vier jaar oud, ze heet Rosa en ze is het er niet mee eens dat ze geen tv meer mag kijken. Geen SpongeBob, geen Sesamstraat. Normaal zeurt ze dan in de trant van ‘Mag het echt niet?’ maar voor het eerst tornt ze met een krachtige kreet aan mijn gezag.
"Jij bepaalt hier niet alles!"

22
Share

Scènes als deze behoren tot de klassiekers in het vader-zoon genre: vader Soldaat komt thuis, gaat onverwacht naar de basisschool van zijn zoon om het knulletje te verrassen. En de camera was er natuurlijk bij. Wat je verder ook vindt van de Amerikaanse politiek in Irak, dit filmpje is een tranentrekker die je niet mag missen. ‘Tissues bij de hand houden,’ waarschuwt de presentatrice vooraf.

12
Share

Geen betere manier om je kind mee naar buiten te nemen dan met de draagzak. Je baby voelt zich beschermd en veilig door de nabijheid en warmte van jouw lichaam. Bekijk deze video en ontdek hoe het werkt.     Geen gehannes Geen vrees voor eindeloos gehannes bij het omgespen van deze draagzakken. De draagzakken …

15
Share

De Toyota Verso is onlangs verkozen tot de Gezinsauto van het Jaar 2010. Nu de oliebollen, de champagne en het vuurwerk op zijn, klimmen wij in de Verso om te kijken of die eretitel wel terecht is.

93
Share

De kwaliteit van kinderzitjes wordt steeds beter. Dat blijkt uit de test van kinderzitjes die de ANWB in samenwerking met Europese zusterclubs heeft gedaan. Dit jaar zijn er 40 verschillende kinderzitjes uit alle gewichtsklassen onderzocht.

18
Share

Vergeet sneeuwonzekere pistes en zweterige après-ski hutten. Deze kerst beleef je het grootste avontuur lekker thuis voor de buis. Op 12 december lanceert Netflix een epische dramaserie over de Italiaanse ontdekkingsreiziger Marco Polo. Seksuele intriges, adembenemende veldslagen, exotische vechtsporten: kosten noch moeite zijn gespaard om Polo’s historische reis samen te ballen in een verhaal dat …

14
Share